Vereniging Juridische Kwaliteitszorg

Zoek de ruimte in het recht: vakkennis en wijsheid

Voorjaarscongres donderdag 18 juni

Vorige week donderdag vond ons jubileumcongres ‘Zoek de ruimte in het recht: vakkennis en wijsheid’ plaats. Bij aankomst op de congreslocatie lag Villa Jongerius al te baden in de zon. Klaar om de 150 deelnemers, die het congres over “Ruimte in het recht; vakkennis en wijsheid” bijwoonden, te ontvangen.

In de opening van de voorzitter John Olivier werden direct twee leestips gegeven om je blik op wat wijsheid is te vergroten. Van Prediker tot Erasmus’ Lof der Zotheid. Erasmus zag het al: zet juristen bij elkaar, ze gaan ingewikkeld praten en dan komt er iets uit dat wijsheid wordt genoemd.
 
Wat in elk geval je wijsheid kan vergroten is de deelname aan het VJK-project “Opleiding in rechtstatelijk denken en doen. CPO gaat dat uitvoeren en het contract dat daarover gesloten is, is op die ochtend voorafgaand aan de inhoudelijke sprekers getekend. Klik hier voor meer informatie.

Voor de pauze ging prof. mr. dr. Iris van Domselaar in op legal ethics; een rechtsfilosofische benadering van beroepsethiek. Ze ging uitgebreid in op het spanningsveld tussen de “juridische mogelijkmaker”  en de “juridische poortwachter” en de wens van het management en de samenleving tegenover de professionele opvattingen en het feitelijk functioneren. Om te komen tot een burgergerichte juridische beroepsethiek zijn een transitie, veranderbereidheid en verandervaardigheden nodig. Als gemeentejurist functioneer je op het snijvlak van de systeemwereld en de leefwereld van de burger. En dat schuurt, want er is sprake van een onontkoombaar spanningsveld en waardeconflicten. Dan gaat het om de ethische complexiteit van de alledaagse werkelijkheid in de samenleving. De oude Grieken kenden dit al: lees de Griekse tragedies. Iris ging vervolgens dieper in op drie waardeconflicten. In een eigen publicatie van haar oratie die ze aankondigde zal ze daarop terugkomen.

Kernvraag is aan welke van de conflicterende waarde je je moet conformeren en welke waarde dus verloren gaat. Dat vraagt professionele gevoeligheid voor waar het schuurt; waar het fundamentele belangen raakt en je een bezwaard professioneel gemoed geeft. Dat psychologische ongemak ondervinden verpleegkundigen ook in hun werk; morele disstress of stress. Dat ervaart de gemeentejurist ook. Noodgedwongen moeten er beroepsethische keuzes “en vieze handen” gemaakt worden.

Na de verfrissende pauze deelde prof. mr. dr Jaap Polak, oud-staatsraad van de Afdeling Bestuursrecht van de Raad van State, vijf wijze lessen met ons. Deze zijn gebaseerd op een lang juridisch leven met een stuk zelfreflectie. Na een druk juridisch leven is het fijn nu wat afstand te hebben, waardoor hij in staat was deze lessen scherp te formuleren. Daarvoor gebruikt hij een 5-tal uitspraken waar hij als staatsraad bij betrokken was. Na een korte toelichting van de zaak volgde de wijze les. Mooi om te zien hoe Jaap Polak de gemaakte keuzes en afwegingen duidde en ons daarin meenam. Ook Jaap zet zijn lessen nog om in een publicatie. Daar kunnen we nu al naar uitkijken.

Voor de toegelichte uitspraken en de daaruit getrokken lessen zie de foto.
De lessen op een rij:

1. Ken je beperkingen, maar maak jezelf ook niet te klein.
2. Wees dapper als je “abnormaliteit” onderkent.
3. Gezond verstand blijven gebruiken.
4. Soms geldt: beter ten halve gekeerd, verzin een list.
5. Behoud zo mogelijk flexibiliteit, ook als je een lijn uitzet.

En de uitsmijter was: Recht is geen wiskunde; ook voor de decentrale jurist een zoektocht naar evenwicht! Want het mag niet zo zijn dat de jurist er is voor de regels en de rechter voor de wijsheid. Wijsheid is een integrerend onderdeel van het recht geworden. Het ethische klimaat binnen organisaties moet zodanig zijn dat dit als noodzakelijke randvoorwaarde kan functioneren.
 
Bij de goed verzorgde lunch en de afsluitende borrel was er alle gelegenheid om te netwerken en met elkaar over de wijze lessen in gesprek te gaan.

Workshops

Tussen lunch en borrel was er de gelegenheid om 2 van de 3 workshops te volgen; 

• Prof. mr. dr. Jon Schilder over “ De burgemeester in spagaat? Vanuit de actualiteit kwamen verschillende aspecten van het demonstratierecht aan de orde. De politieke wens tot wijziging van de Wet openbare manifestaties, de recente evaluatie door het WODC die geen grote wijzigingen nodig achtte; het demonstreren op stations en universiteiten, beperkingsmogelijkheden en de recente Tweede kamerbrief met aangekondigde wijzigingen. Voldoende om ons scherp te houden op dit specialistische bestuursrecht waar de komende maanden -na het zomerreces van de Tweede Kamer- ongetwijfeld nog veel debatten aan worden gewijd.
• Prof. mr. dr. Marlon Boeve over “Open normen in het omgevingsrecht” Vanuit haar onderzoek naar Omgevingsrecht en gebiedsontwikkeling ging ze in op het fenomeen “open normen”. In de Omgevingswet zijn veel open normen opgenomen. Dat lijkt praktisch, maar is dat wel zo. Open normen kunnen door de rechter niet direct getoetst worden; ze vereisen altijd een nadere invulling voordat je ze concreet kunt toepassen. De wetgever heeft daarmee feitelijk regelgevende bevoegdheid aan andere bestuurlijke actoren overgedragen. Uit de gesprekken in kleinere groepjes kwamen voldoende knelpunten in de praktijk om verder uit te diepen.
• mr. Mirjam van der Sluis over “AI en juridische dienstverlening” Mirjam nam ons mee in de ontwikkelingen van AI binnen de juridische dienstverlening. Er werd uitgebreid stilgestaan bij de kansen die AI biedt, zoals tijdswinst en betere ondersteuning bij juridische analyses, maar ook bij de uitdagingen en dilemma’s die deze technologie met zich meebrengt, bijvoorbeeld op het gebied van betrouwbaarheid, verantwoordelijkheid en ethiek. Daarnaast werd ingezoomd op de veranderende rol van de jurist. De workshop maakte duidelijk dat naast juridische kennis ook nieuwe vaardigheden en een kritische, reflectieve houding steeds belangrijker worden om in deze technologische ontwikkelingen mee te kunnen gaan. Het geheel bood een interessante en toekomstgerichte blik op het vakgebied.

Als bestuur en vele leden kijken we nu alweer uit naar onze volgende activiteit. Noteer alvast 12 november 2026 voor het najaarscongres!

Hoe vond je ons voorjaarscongres?

Was je aanwezig bij ons congres? Laat het ons weten hoe je het vond door de vragenlijst in te vullen.

Bent je enthousiast, maar nog geen lid? Meld je organisatie gelijk per e-mail aan: