Meld je nu aan voor de opleiding: ‘Gemeenten: grensbewakers van een democratische rechtsstaat. Opleiden in rechtsstatelijk denken en doen’

Hoe versterken gemeentejuristen de belofte van de rechtsstaat in hun dagelijkse praktijk?
Voor een aanzienlijke groep burgers wordt de belofte van de rechtsstaat niet waargemaakt. Dat stelt de Staatscommissie Rechtsstaat in haar rapport uit 2024. Juist gemeenten, als eerste overheid, staan in de frontlinie waar rechtsstatelijke beginselen concreet vorm krijgen. Wat betekent dit voor de rol en verantwoordelijkheid van gemeentejuristen? En hoe kun je rechtsstatelijk denken structureel verankeren in beleid, uitvoering en juridische advisering? U bent van harte uitgenodigd om deel te nemen aan deze opleiding.

Daarom deze opleiding
Met de opleiding ‘Gemeenten: grensbewakers van een democratische rechtsstaat. Opleiden in rechtsstatelijk denken en doen’ draagt u persoonlijk bij aan de kwaliteit van het lokaal bestuur en aan een rechtsstaat die haar belofte waarmaakt.

De opleiding versterkt kennis én vaardigheden. U werkt aan de toepassing van de kernbeginselen van de rechtsstaat en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, aan het balanceren tussen individuele en algemene belangen, het omgaan met politieke druk en het helder communiceren met burgers. Na afronding beschikt u over actuele kennis en praktische handvatten om de juridische kwaliteit van het lokaal bestuur te versterken.

Programma
Gemeentejuristen kunnen kosteloos deelnemen aan deze opleiding. De opleiding bestaat uit twee webinars van elk één uur; deze vormen de voorbereiding op de cursusdagen. Vervolgens neemt u deel aan twee cursusdagen op locatie. De opleiding wordt op meerdere locaties in het land aangeboden:

• Amsterdam
• Arnhem
• Groningen
• ’s-Hertogenbosch
• Leeuwarden
• Maastricht
• Rotterdam
• Utrecht
• Zwolle

Deze opleiding is ontwikkeld in samenwerking met het CPO (Centrum voor Postacademisch Juridisch Onderwijs) van de Radboud Universiteit. De tweedaagse opleiding wordt gesubsidieerd door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en omvat in totaal 14 uur onderwijs.

Vereniging Juridische Kwaliteitszorg

Zoek de ruimte in het recht: vakkennis en wijsheid

Voorjaarscongres donderdag 18 juni

Vorige week donderdag vond ons jubileumcongres ‘Zoek de ruimte in het recht: vakkennis en wijsheid’ plaats. Bij aankomst op de congreslocatie lag Villa Jongerius al te baden in de zon. Klaar om de 150 deelnemers, die het congres over “Ruimte in het recht; vakkennis en wijsheid” bijwoonden, te ontvangen.

In de opening van de voorzitter John Olivier werden direct twee leestips gegeven om je blik op wat wijsheid is te vergroten. Van Prediker tot Erasmus’ Lof der Zotheid. Erasmus zag het al: zet juristen bij elkaar, ze gaan ingewikkeld praten en dan komt er iets uit dat wijsheid wordt genoemd.
 
Wat in elk geval je wijsheid kan vergroten is de deelname aan het VJK-project “Opleiding in rechtstatelijk denken en doen. CPO gaat dat uitvoeren en het contract dat daarover gesloten is, is op die ochtend voorafgaand aan de inhoudelijke sprekers getekend. Klik hier voor meer informatie.

Voor de pauze ging prof. mr. dr. Iris van Domselaar in op legal ethics; een rechtsfilosofische benadering van beroepsethiek. Ze ging uitgebreid in op het spanningsveld tussen de “juridische mogelijkmaker”  en de “juridische poortwachter” en de wens van het management en de samenleving tegenover de professionele opvattingen en het feitelijk functioneren. Om te komen tot een burgergerichte juridische beroepsethiek zijn een transitie, veranderbereidheid en verandervaardigheden nodig. Als gemeentejurist functioneer je op het snijvlak van de systeemwereld en de leefwereld van de burger. En dat schuurt, want er is sprake van een onontkoombaar spanningsveld en waardeconflicten. Dan gaat het om de ethische complexiteit van de alledaagse werkelijkheid in de samenleving. De oude Grieken kenden dit al: lees de Griekse tragedies. Iris ging vervolgens dieper in op drie waardeconflicten. In een eigen publicatie van haar oratie die ze aankondigde zal ze daarop terugkomen.

Kernvraag is aan welke van de conflicterende waarde je je moet conformeren en welke waarde dus verloren gaat. Dat vraagt professionele gevoeligheid voor waar het schuurt; waar het fundamentele belangen raakt en je een bezwaard professioneel gemoed geeft. Dat psychologische ongemak ondervinden verpleegkundigen ook in hun werk; morele disstress of stress. Dat ervaart de gemeentejurist ook. Noodgedwongen moeten er beroepsethische keuzes “en vieze handen” gemaakt worden.

Na de verfrissende pauze deelde prof. mr. dr Jaap Polak, oud-staatsraad van de Afdeling Bestuursrecht van de Raad van State, vijf wijze lessen met ons. Deze zijn gebaseerd op een lang juridisch leven met een stuk zelfreflectie. Na een druk juridisch leven is het fijn nu wat afstand te hebben, waardoor hij in staat was deze lessen scherp te formuleren. Daarvoor gebruikt hij een 5-tal uitspraken waar hij als staatsraad bij betrokken was. Na een korte toelichting van de zaak volgde de wijze les. Mooi om te zien hoe Jaap Polak de gemaakte keuzes en afwegingen duidde en ons daarin meenam. Ook Jaap zet zijn lessen nog om in een publicatie. Daar kunnen we nu al naar uitkijken.

Voor de toegelichte uitspraken en de daaruit getrokken lessen zie de foto.
De lessen op een rij:

1. Ken je beperkingen, maar maak jezelf ook niet te klein.
2. Wees dapper als je “abnormaliteit” onderkent.
3. Gezond verstand blijven gebruiken.
4. Soms geldt: beter ten halve gekeerd, verzin een list.
5. Behoud zo mogelijk flexibiliteit, ook als je een lijn uitzet.

En de uitsmijter was: Recht is geen wiskunde; ook voor de decentrale jurist een zoektocht naar evenwicht! Want het mag niet zo zijn dat de jurist er is voor de regels en de rechter voor de wijsheid. Wijsheid is een integrerend onderdeel van het recht geworden. Het ethische klimaat binnen organisaties moet zodanig zijn dat dit als noodzakelijke randvoorwaarde kan functioneren.
 
Bij de goed verzorgde lunch en de afsluitende borrel was er alle gelegenheid om te netwerken en met elkaar over de wijze lessen in gesprek te gaan.

Workshops

Tussen lunch en borrel was er de gelegenheid om 2 van de 3 workshops te volgen; 

• Prof. mr. dr. Jon Schilder over “ De burgemeester in spagaat? Vanuit de actualiteit kwamen verschillende aspecten van het demonstratierecht aan de orde. De politieke wens tot wijziging van de Wet openbare manifestaties, de recente evaluatie door het WODC die geen grote wijzigingen nodig achtte; het demonstreren op stations en universiteiten, beperkingsmogelijkheden en de recente Tweede kamerbrief met aangekondigde wijzigingen. Voldoende om ons scherp te houden op dit specialistische bestuursrecht waar de komende maanden -na het zomerreces van de Tweede Kamer- ongetwijfeld nog veel debatten aan worden gewijd.
• Prof. mr. dr. Marlon Boeve over “Open normen in het omgevingsrecht” Vanuit haar onderzoek naar Omgevingsrecht en gebiedsontwikkeling ging ze in op het fenomeen “open normen”. In de Omgevingswet zijn veel open normen opgenomen. Dat lijkt praktisch, maar is dat wel zo. Open normen kunnen door de rechter niet direct getoetst worden; ze vereisen altijd een nadere invulling voordat je ze concreet kunt toepassen. De wetgever heeft daarmee feitelijk regelgevende bevoegdheid aan andere bestuurlijke actoren overgedragen. Uit de gesprekken in kleinere groepjes kwamen voldoende knelpunten in de praktijk om verder uit te diepen.
• mr. Mirjam van der Sluis over “AI en juridische dienstverlening” Mirjam nam ons mee in de ontwikkelingen van AI binnen de juridische dienstverlening. Er werd uitgebreid stilgestaan bij de kansen die AI biedt, zoals tijdswinst en betere ondersteuning bij juridische analyses, maar ook bij de uitdagingen en dilemma’s die deze technologie met zich meebrengt, bijvoorbeeld op het gebied van betrouwbaarheid, verantwoordelijkheid en ethiek. Daarnaast werd ingezoomd op de veranderende rol van de jurist. De workshop maakte duidelijk dat naast juridische kennis ook nieuwe vaardigheden en een kritische, reflectieve houding steeds belangrijker worden om in deze technologische ontwikkelingen mee te kunnen gaan. Het geheel bood een interessante en toekomstgerichte blik op het vakgebied.

Als bestuur en vele leden kijken we nu alweer uit naar onze volgende activiteit. Noteer alvast 12 november 2026 voor het najaarscongres!

Hoe vond je ons voorjaarscongres?

Was je aanwezig bij ons congres? Laat het ons weten hoe je het vond door de vragenlijst in te vullen.

Bent je enthousiast, maar nog geen lid? Meld je organisatie gelijk per e-mail aan:

Uitnodiging webinar: Verbonden partijen. Ben jij in verbinding?

VJK webinar “Verbonden partijen. Ben jij in verbinding?” op donderdag 26 maart 2026

Op vele beleidsterreinen wordt steeds vaker regionaal samengewerkt. Dat zien we in allerlei vormen. Soms tussen overheden onderling en soms wordt ook met privaatrechtelijke organisaties een samenwerkingsvorm opgezet. Gemeenteraadsleden voelen daarbij afstand en ook voor colleges van B&W is het een vraagstuk om goed in verbinding te blijven.
 
Veel gemeenten vinden het verstandig om bij het uitvoeren van hun taken samen te werken met andere gemeenten omdat ze vinden dat daaraan voordelen zijn verbonden, bijvoorbeeld het behalen van kwaliteitsverbetering, het realiseren van schaalvoordelen, het kunnen aanbieden van complexe voorzieningen voor weinig gebruikers, het besparen van kosten en het delen van expertise.
 
Samenwerking betekent dat je een deel van je zeggenschap opgeeft voor een gezamenlijk doel dat via samenwerking wordt bereikt. Dit kan spanning opleveren met de wens van gemeentebesturen om grip te houden op wat er op afstand gebeurt.
 
Ons democratisch bestel eist dat gemeenteraden actief bij samenwerkingsverbanden zijn betrokken. Zij zorgen immers voor de democratische legitimiteit van het werk van een samenwerkingsverband.
Vanuit het perspectief van juridische control of juridische kwaliteitszorg roept dat vragen op hoe je dat praktisch in je gemeente organiseert. Hoe ga je om met “dubbele petten”-problematiek? Hoe bereidt je je wethouder tijdig voor op de besluitvorming in de verbonden partij? Hoe vul je je rol als accounthouder in.  Hoe weet je wat er exact speelt binnen een verbonden partij? Hoe krijg je de informatiestroom zodanig dat het gemeentebestuur zich tijdig geïnformeerd voelt.

Als Vereniging Juridische Kwaliteitszorg organiseren we hier een webinar over. Maarten Hageman neemt ons mee in deze vraagstukken rond samenwerking en gaat graag met jullie in gesprek. Hij is auteur van het boek Samenwerken met de Wet gemeenschappelijke regelingen, dat gaat over de praktische toepassing van de Wgr. Want hoe doe je dat nu in de praktijk als je als gemeenten samen wilt werken en daarbij voldoende recht wilt doen aan democratische legitimatie en overheidssturing? Ook zal een accounthouder vanuit de praktijk inzicht geven in hoe de rol van accounthouder bij een gemeente kan worden ingevuld. Reserveer dus alvast: 26 maart 2026 van 12.30 – 13.30 uur.

Programma onderdelen en voorbereiding

Voorbereiding
Om het interactief te maken, willen we u vragen een om eventuele vragen of opmerkingen over de onderwerpen vooraf door te geven via info@vjk.nl, of in te vullen in het laatste veld van het aanmeldformulier. We maken een opname van dit webinar. Door u aan te melden, ontvangt u deze opname ook automatisch na afloop van het webinar.

Meld u nu aan
Het webinar wordt via Teams gehouden op donderdag 26 maart 2026 van 12.30 tot 13.30 uur. Heeft u belangstelling? Meld u dan voor maandag 23 maart  12.00 uur aan via het onderstaande aanmeldformulier. Ontvangt u geen bevestiging? Neem dan contact met ons op via info@vjk.nl. De link naar de online ruimte ontvangt u enkele dagen voorafgaand het webinar.

Aanmelden is niet meer mogelijk

De VJK staat voor juridische kwaliteitszorg. Dat valt of staat bij goede juristen. Als beroepsvereniging zijn wij daarom al jaren verbonden aan de Stichting Beroepsopleiding Gemeentejuristen. Een gedegen en bewezen opleiding. Aanstaand september begint weer een studiejaar. Wij wijzen graag op onderstaand bericht van de Beroepsopleiding.