Hieronder treft u onze laatste nieuwsbrief. Wilt u als eerste op de hoogte zijn van het laatste nieuws? Schrijf u dan onderaan deze pagina in voor onze nieuwsbrief.

Vereniging Juridische Kwaliteitszorg

Nr. 5 | Jaargang 2025 | Editie december

Terugblik najaarscongres 13 november: wijken voor extreme weerstand 

Wijken voor extreme weerstand

Tijdens de najaarsbijeenkomst van de Vereniging Juridische Kwaliteitszorg (VJK) stond het thema “Wijken voor extreme weerstand” centraal. De bijeenkomst richtte zich op de vraag wat (gemeente)juristen kunnen inzetten in een maatschappij waarin polarisatie, maatschappelijk onbehagen en afnemend vertrouwen in instituties de rechtsstaat onder druk zetten. In een veranderende samenleving is juridische kwaliteitszorg belangrijker dan ooit, juist omdat bewonerskracht, maatwerk en nabijheid in de wijk steeds meer betekenis krijgen.

Prof. mr. Ybo Buruma, voormalig raadsheer in de Hoge Raad der Nederlanden, schetste hoe de rechtsstaat geen statisch gegeven is maar voortdurend meebeweegt met maatschappelijke veranderingen en nieuwe opvattingen. Hij liet zien hoe kwetsbaar de rechtsstaat kan zijn—denk aan de Toeslagenaffaire of de invloed van populistische politiek—en benadrukte dat de rechtsstaat burgers moet beschermen tegen een overheid die niet altijd voldoet aan haar eigen normen. Met een reis langs kinderboeken werd de zaal meegenomen met het beeld van de maatschappij door de verschillende tijdperken over de rechtsstaat. Van opstandig tot dienstbaar en braaf.

Prof. mr. Solke Munneke, hoogleraar staatsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, richtte zich op de rol van de gemeentejurist binnen de democratische rechtsstaat op lokaal niveau. Hij belichtte hoe juist deze juristen, als onderdeel van de zogenoemde “vierde macht”, een essentiële bijdrage leveren aan het borgen van zorgvuldigheid, evenwicht en rechtsbescherming in het dagelijks bestuur. Hij bracht met frisse humor zijn betoog in 4 delen;

1. Stop de rechtsstaat-inflatie!
2. De staatscommissie rechtsstaat heeft het ‘nieuwe’ van haar eigen rapport over het hoofd gezien
3. Het accent op de presterende overheid plaats gemeenten in het hart van de rechtsstaat-discussie
4. Rolvastheid draagt bij aan rechtsstatelijke kwaliteit  

Aansluitend gingen deelnemers met elkaar in gesprek over de vragen die beide sprekers opwierpen: Hoe ga je als jurist om met extreme weerstand? Welke gewetensdilemma’s kom je tegen wanneer politieke druk of polarisatie toenemen? Wanneer buig je mee om verbinding te houden, wanneer bouw je bruggen, en wanneer spreek je je juist uit om grenzen te bewaken?

De bijeenkomst maakte duidelijk dat “wijken” niet gaat over terugtreden, maar over bewust kiezen hoe je beweegt: soms meebuigen om escalatie te voorkomen, soms stevig staan om de rechtsstaat te beschermen. Iedere (gemeente)jurist, vanuit diens positie in de dagelijkse praktijk, kan bijdragen aan de balans in een voortdurend veranderende maatschappij. We blikken terug op een waardevolle middag.

Terugblik ALV

Op 13 november jl. vond onze algemene ledenvergadering (ALV) plaats. Dit was een onderdeel van onze najaarsbijeenkomst. De  jaarrekening van 2024, begroting van 2025 en het verslag van de kascommissie zijn hierbij behandeld. De aanwezigen zijn akkoord gegaan met de stukken. Het verslag van de ALV kunt u hieronder lezen.

Nieuw bestuurslid! 
Maak kennis met Francis Lodewijks (gemeente Groningen)

Bij de laatste ALV ben ik – enigszins spontaan – benoemd als nieuw bestuurslid van de VJK, ik stel me graag even voor!

Ik ben Francis Lodewijks en ik werk inmiddels ruim 4 jaar bij de gemeente Groningen. Tijdens mijn master Recht en Bestuur en de master Staats- en bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen wilde ik ook graag een kijkje nemen in hoe die studie zich nou vertaalde in de praktijk. In september 2021 ben ik daarom begonnen met een stage bij Jan Lanenga, voor sommigen misschien een oude bekende, Jan is ook lid geweest van het VJK-bestuur. Na mijn stage ben ik in dienst getreden bij de gemeente Groningen en werk ik op de afdeling concerncontrol als juridisch controller. Het leukste van die rol vind ik de verscheidenheid aan onderwerpen en mensen waar ik mee in aanraking kom en de politiek-bestuurlijke dynamiek waar we vanuit control dicht op zitten.

Met mijn toetreding als bestuurslid daalt niet alleen de gemiddelde leeftijd binnen het bestuur – iets wat misschien kan bijdragen aan het aantrekken van jongere professionals – maar breng ik ook een frisse blik en nieuwe energie mee. Ik draag graag mijn steentje bij om juridische kwaliteit binnen decentrale overheden ook in de toekomst op peil te houden en verder te ontwikkelen.

Post-hbo-opleiding Gemeentejuristen

Na een succesvolle eerste editie afgelopen jaar biedt de Stichting Beroepsopleiding Gemeentejuristen (SBG) opnieuw de Post-hbo-opleiding Gemeentejuristen aan.

Deze opleiding geeft juristen met een hbo-achtergrond – die in toenemende mate werkzaam zijn bij gemeenten – in vijf maanden extra kennis en vaardigheden om hun rol binnen de gemeente met vertrouwen te vervullen. Ze leren om strategisch te opereren in een politiek-bestuurlijke omgeving: alle relevante aspecten komen aan bod.

Uw medewerkers ontwikkelen zich tot juristen die:

• met meer zelfstandigheid en zelfvertrouwen werken;
• hun rol als adviseur en sparringpartner steviger invullen;
• juridische kwaliteit en bestuurlijke realiteit beter met elkaar verbinden;
• bijdragen aan een sterk en toekomstbestendig juridisch team.

De opleiding wordt verzorgd door ervaren hbo-gemeentejuristen en specialisten uit het bestuursrecht. De eerstvolgende editie start in februari 2026.

Meer informatie over het programma, de opzet en de investering vindt u op de website.

Omgevingswet

Beëindiging Tijdelijke alternatieve maatregel (voortgangsbrief Omgevingswet)
Bij brief van 31 oktober 2025 heeft de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening voor het derde kwartaal een voortgangsbrief ‘uitvoering Omgevingswet’ aan de Kamers gestuurd. De voortgangsrapportage laat zien dat in de praktijk wederom goede stappen zijn gezet bij zowel Rijkspartijen, gemeenten, provincies, waterschappen als ketenpartners. Tegelijkertijd constateert de minister dat de mogelijkheden en kansen die de (kern)instrumenten bieden nog niet overal ten volste worden benut. Het goed en volledig benutten van het stelsel draagt uiteindelijk bij aan het verder behalen van de doelen van de stelselherziening in de praktijk. 

Om te stimuleren dat gemeenten meer gebruik gaan maken van de digitale Omgevingswet standaarden voor het omgevingsplan (STOP/TPOD) wordt per 1 januari 2026 de mogelijkheid om voor omgevingsplanwijzigingen gebruik te maken van de Tijdelijke alternatieve maatregelen (TAM-IMRO) beëindigd. Gemeenten zullen dan voor wijzigingsbesluiten van het omgevingsplan in staat moeten zijn om de nieuwe standaard toe te passen. Dit geeft voor veel gemeenten een grote uitdaging. Om hierin te ondersteunen heeft de VNG een handreiking ‘gebiedsontwikkeling in STOP/TPOD’ opgesteld en is er een minimale actielijst opgesteld gericht op het einde van de TAM-IMRO, inclusief een bijbehorende checklist (zie onderstaande links).  

Bevestiging dat binnenplanse omgevingsplanactiviteit bouwen gebonden bevoegdheid is
Op 20 november 2025 heeft rechtbank Midden-Nederland in een uitspraak bevestigd, dat bij een omgevingsvergunning voor een binnenplanse omgevingsplanactiviteit bouwen (OPA Bouw) sprake is van een gebonden beschikking. In een eerdere uitspraak werd geoordeeld dat bij de OPA Bouw  wel aan het criterium ‘evenwichtige toedeling van functies aan locaties’ zou moeten worden getoetst. In deze zaak gaat het om bouw van een dakopbouw op de aanbouw aan de woning. In artikel 8.0a, eerste lid, van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) staat dat de omgevingsvergunning voor een binnenplanse omgevingsplanactiviteit wordt verleend als de activiteit niet in strijd is met de regels die in het omgevingsplan zijn gesteld over het verlenen van de omgevingsvergunning. Uit artikel 22.29 van het Omgevingsplan (Bruidsschat) volgt dat het bouwwerk niet in strijd mag zijn met de in het omgevingsplan gestelde regels over bouwen en ook niet in strijd mag zijn met redelijke eisen van welstand, beoordeeld volgens de criteria van de welstandsnota. De dakopbouw past binnen de regels en er is een positief welstandsadvies. De rechtbank geeft aan dat op grond van artikel 8.0a, eerste lid, van het Bkl een omgevingsvergunning wordt verleend als de activiteit niet in strijd is met de regels die in het omgevingsplan. Daaruit volgt dat sprake is van een gebonden beschikking, waarbij het college geen ruimte heeft om (ruimtelijke) belangen af te wegen. Dat eisers moeite hebben met de dakopbouw omdat deze (zon)licht wegneemt en zij tegen een lang en hoog bouwwerk aankijken zijn daarom geen aspecten die het college bij de besluitvorming heeft kunnen meewegen.

Utrechtse uitspraak over misbruik van recht bij een Woo-verzoek

Graag wijzen we u op de uitspraak over het misbruik van recht bij een Woo-verzoek. In deze zaak heeft eiser in kort periode negen Woo-verzoeken ingediend.  Het college heeft besloten om  de verzoeken niet in behandeling te nemen op grond van artikel 4.6 van de Woo. Het college is van mening dat sprake is van misbruik van recht, omdat eiser een ander doel heeft dan het verkrijgen van publieke informatie. Het college baseert dit onder meer op de wijze en moment van indiening, aard en inhoud van de verzoeken, en de context waarbinnen ze zijn ingediend. De rechtbank oordeelt dat verweerder deugdelijk heeft gemotiveerd dat sprake is van misbruik van recht en verklaart het beroep ongegrond. De rechtbank wijst verder het verzoek om proceskostenveroordeling van verweerder af omdat er onvoldoende aanknopingspunten zijn voor kennelijk onredelijk gebruik van procesrecht.

Juridisch personeel verdient bestuurlijke aandacht

Op 9 december j.l. stond het volgende onderwerp op de agenda van het college van de gemeente Amsterdam: “Juridische Zaken (5) F1 Instemmen met het sluiten en verlengen van overeenkomsten met als gevolg een overschrijding van het plafondbedrag in de Raamovereenkomst inhuur Juridisch Personeel (VN2025-018033)”Dit laat zien dat het contractbeheer bij inhuur van juridisch personeel ook bestuurlijke aandacht verdient.

Het college besloot als volgt: Conform besloten, voorts wordt de portefeuillehouder gemachtigd tot het maken van tekstuele wijzigingen en tot het bepalen van het moment van communicatie.

Zie in dit verband de VJK handreiking inkoop van juridische dienstverlening

Landelijke campagne voor juridische functies bij gemeenten

De VNG voert in het kader van het programma Arbeidsmarktkrapte op dit moment een landelijke pilot-wervingscampagne gericht op juridische professionals. Met advertenties op onder andere LinkedIn, Instagram, Facebook en Google wordt geprobeerd zoveel mogelijk juristen te bereiken.

Op werkenbijgemeenten.nl vinden zij een speciale landingspagina -mede tot stand gekomen met hulp van de VNG-werkgroep Next Level Gemeentejuristen – over het vak van gemeentejurist, inhoudelijke verhalen én een actueel overzicht van alle juridische vacatures bij gemeenten. De campagne laat zien hoe veelzijdig, complex en maatschappelijk relevant het werk van de gemeentejurist is.

Deze landelijke campagne is aanvullend op de gemeentelijke werving. Gemeenten behouden uiteraard volledige regie over hun eigen vacaturesites, maar kunnen wél profiteren van het landelijke bereik. Gemeenten kunnen ook zelf testimonials, video’s of verhalen aanleveren – bijvoorbeeld van collega’s op juridische functies – om hun zichtbaarheid te vergroten via deze campagne.

Meer weten of bijdragen?
Bekijk werkenbijgemeenten.nl of mail Johan den Bakker via johan.denbakker@vng.nl.

Bericht vanuit VNG werkgroep Next Level Gemeentejuristen
De gemeente meester

Gemeenten zoeken juridisch talent. In deze krappe arbeidsmarkt is dat een uitdaging.
Met de pilot De Gemeente Meester brengt de VNG-werkgroep Next Level Gemeentejuristen gemeenten en universiteiten dichter bij elkaar. De eerste resultaten zijn nu beschikbaar in een rapport en een praktische toolbox.

Bericht vanuit VNG werkgroep Next Level Gemeentejuristen
De gemeente meester

De VJK is een vereniging voor en door leden. Daarom zoeken we graag de samenwerking met u op, maar kunt u via ons ook de samenwerking vinden met andere leden. Waar kunt u aan denken? Dat kan bijvoorbeeld gaan om:

• Een artikel of blog schrijven voor op onze website en/of in de nieuwsbrief. 
• Het leveren van een bijdrage in de vorm van, bijvoorbeeld een presentatie, tijdens één van onze activiteiten. Hierbij kunt u denken aan congressen, studiebijeenkomsten of webinars.
• Thema’s/ ideeën aandragen als onderwerp voor congressen, studiebijeenkomsten of webinars
• Samenwerking zoeken vraagstukken uit uw organisatie met andere leden, of vanuit ons bestuur.

Nieuwe leden

We hebben weer aantal nieuwe VJK-leden mogen verwelkomen. We heten de gemeenten Heerlen, Stadskanaal en Deurne (opnieuw) welkom. Ook heten we De Gemeenschappelijke Regeling Samenwerking Kempengemeenten (GRSK) en Waterschap Vallei en Veluwe van harte welkom als nieuwe leden.

Lid worden?
Bent u medewerker van een organisatie uit de decentrale overheid en bent u geïnteresseerd in een lidmaatschap? Aanmelden kan eenvoudig via info@vjk.nl. Voor maar € 300,- per organisatie per jaar. Alle juristen of andere geïnteresseerde medewerkers van de aangesloten organisaties kunnen zo profiteren van de activiteiten van de VJK. Zo kunnen zij allen deelnemen aan webinars, studiebijeenkomsten en andere activiteiten van de VJK.

Het VJK lidmaatschap draagt onder andere bij aan goed werkgeverschap en vergroten juridische kwaliteit en bestuurskracht. Tevens is het een vliegwielfunctie voor de samenwerking tussen alle juristen binnen de eigen organisatie.

Volg ons op LinkedIn

Volgt u ons nog niet  op LinkedIn? Dan kunt u dit eenvoudig doen door te klikken op de onderstaande button.

Interessante artikelen en publicaties